In het plaveisel is een replica van de (van oorsprong) oudste gevelsteen van Utrecht ingemetseld.
Tekst:
Anno dni m° c°// xlv° regis coenradi // vii epi herberti vi // factum est hoc opus //a prefecto alfero ad // munimen civium // suorum et ad // honorem civitatis // traiectensis amen
Vertaling:
In het jaar 1145, in het zevende regeringsjaar van Koning Koenraad en het zesde van Bisschop Herbert, heeft prefect Alferus dit bouwwerk tot stand gebracht tot verdediging van zijn burgerij en tot de eer van de stad Utrecht. Amen.
De toren werd tussen 1122 tot 1145 gebouwd, met een ingemetselde fundatiesteen. De Smeetoren was op deze plek tot 1854 prominent onderdeel van de Utrechtse stadsmuur. Vanaf het begin van de 14e eeuw tot 1528 bewaakten de Utrechtse gilden de stadsmuur. Dit deel kwam voor rekening van het smedengilde, vandaar de naam Smeetoren.
Omstreeks 1540 liet Karel V de toren herbouwen en vernieuwde het smedengilde St. Eloy de oorspronkelijke steen uit 1145.
In 1642 werd er een sterrenwacht bovenop geplaatst. Die bleef daar tot de sloop van de toren in 1855.
Bij de afbraak van de Smeetoren in 1855 vanwege de aanleg van het Zocherpark, werd de fundatiesteen opgenomen in de collectie van het Centraal Museum. Een replica van deze steen werd in 2012 op de hoek Lange Smeestraat (Barthelomibrug) en Pelmolenweg, in het plaveisel gelegd.
Cornelis van Hardenbergh, 1818
Collectie Utrechts archief
De onthulling vond plaats op 27 april 2012. Wethouder Lintmeijer onthulde de steen samen met Nico van Xanten, huismeester van het St. Eloyen Gasthuis, Renger de Bruin, conservator stadsgeschiedenis van het Centraal Museum en Klaas Kos van de gemeentelijke Werkgroep Directe Voorzieningen.
Bronnen:
Over de vernieuwing van de oorspronkelijke steen uit 1145. Zie: ‘Prefectus Alferus’, in: Maandblad Oud Utrecht (1963), p. 110,123,135. En in De ommuurde stad/René de Kam. Amsterdam, 2020. p.53.
Gevelsteen in Centraal Museum, met toelichting
Smeetoren herdacht met fundatiesteen. In: DUIC, 23-4-2012
https://erfgoed.utrecht.nl/verhalen/smeetoren
https://utrechttimemachine.nl/locaties/smeetoren