Zoek in de databank naar geveltekens

Sluiten

Zonnenburg 1en 2

Diverse geveltekens

SONNENBORCH

Zonnenburg is een van de vier stenen bolwerken die door Karel V tussen 1544 en 1558 werden aangelegd. De drie andere waren Morgenster, Sterrenburg en Manenburg.

Gebeeldhouwde steen
Hoog in de gevel (walzijde) bevindt zich een rijk gebeeldhouwde steen die uit vier delen bestaat. Bovenin bevindt zich het symbool van de Utrechtse Universiteit: een stralende zon met het stadswapen, voorzien van wapperende linten, waarop nauwelijks leesbaar ‘SOL IUSTITIAE ILLUSTRA NOS’ (zon van gerechtigheid verlicht ons) staat, de zinspreuk van de universiteit. Daaronder de naam ‘SONNENBORCH’, geflankeerd door ‘ANNO’ en ‘1908’. Het geheel is omringd door rolwerkdecoratie in renaissancetrant.

Gedenksteen

Steen, ter herinnering aan de vestiging van de Sterrenwacht en het K.N.M.I. in Sonnenborgh, met de tekst:

UTRECHT MOET WORDEN EEN
CENTRAAL OBSERVATORIUM VOOR EUROPA
C.H.D.BUYS BALLOT (1854)
OPRICHTER VAN HET K.N.M.I.
EN DE STERRENWACHT SONNENBORGH

Op 29 april 1853 werd in aanwezigheid van koning Willem III de eerste steen van het observatorium van de sterrenwacht van de Rijksuniversiteit gelegd. Op 28 april 1854 herbergde Zonnenburg tevens het KNMO (Koninklijk Nederlands Meteorologisch Observatorium) met C. H. D. Buys Ballot als directeur.
In 1896 verhuisde dit instituut naar De Bilt onder de naam Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI). In 1908 werd aan de sterrenwacht een nieuw gebouw (nr. 1) toegevoegd dat onder meer bestond uit een collegezaal, een hoogleraarswoning en een bibliotheek, bij welke gelegenheid de jaartalsteen werd aangebracht.

Tekst- en figuratieve steen

Op de tweede ronding van het bolwerk (singelzijde) bevindt zich een vierkante gevelsteen waarop een stralende zon op een blauw veld staat afgebeeld. Daaronder is de volgende tekst gebeiteld:

ARX*SOLIS*DICOR*FLAGRANS*FVLGORE*CORVSCO*
DVRA*SILEX*HOSTI*TVTA*MEIS*STATIO*
1552*1989
(ik wordt Zonnenburg genoemd, brandend met een schitterend vuur, een harde rots voor de vijand, een veilige verblijfplaats voor de mijnen).

Dit vers zou op last van Karel V zijn aangebracht. Het wordt wel toegeschreven aan Macropedius, in zijn tijd rector van de Latijnse School, voorganger van het huidige Stedelijk Gymnasium.
De steen op de punt van het bastion is in 1989 geplaatst in opdracht van de gemeente Utrecht, in het kader van het herstel van karakteristieke elementen binnen het beschermde stadsgezicht. De steen is gehouwen door de Utrechtse steenhouwerij van de gebroeders J. Ch. Boucher.